Aanwinsten

 

Het vrolijk huishouden (Zorgeloos leven) 

De kunst van Jheronimus Bosch heeft veel navolging gekend. Zijn kenmerkende schilderijen met monsters en gedrochten waren nu eenmaal ontzettend populair en dat leidde er toe dat deze werken werden gekopieerd en geïmiteerd. Het eigen werk van Bosch bestaat uit ongeveer dertig schilderijen en twintig tekeningen. Het totaal aan schilderijen van zijn navolgers loopt in de honderden. Er zijn er een stuk of zestig die zijn naam dragen. Geen enkele prent is echter met zekerheid aan Bosch zelf toe te schrijven. De meeste prenten zijn composities die duidelijk verwant zijn aan de kunst van Bosch, maar er zijn er ook een aantal die daar helemaal niet op lijken. Alleen al zijn naam stond garant voor succes! 

 

Het Noordbrabants Museum bezit zestien prenten naar werken van Jheronimus Bosch. Daar is er nu één bij gekomen. Het museum werd door een liefhebber attent gemaakt op een prent die begin juni in Berlijn zou worden geveild. Door bemiddeling van kunsthandelaar H.H. Rumbler uit Frankfurt is de prent voor een zeer gunstige bedrag aangekocht. De compositie is op het eerste gezicht allerminst in de stijl van Bosch. Maar het is wel rechtsonder met zijn naam gesigneerd.

 

Zorgeloos leven 

We zien een tafereel in de werkplaats van een schoenmaker. Hij draagt de naam ‘zorgeloos leven’ en hij speelt liever op een doedelzak dan dat hij werkt. Zijn vrouw, die helemaal links zit, is opgehouden met spinnen om naar zijn muziek te luisteren. De kinderen dansen en twee gezellen slaan met schoenen op de maat van de muziek. In de teksten staan twee motto’s: ‘voor wie werk ik?’ en ‘wat wij heden niet doen, komt morgen wel’. Dit gebeurt onder aanhaling van de Bijbelspreuk (Prediker 4:8) ‘Voor wie beul ik me eigenlijk af en ontzeg ik mij zoveel goede dingen?’ Deze aansporing tot nietsdoen staat natuurlijk in contrast tot de veel bekendere uitdrukking: ‘stel niet uit tot morgen, hetgeen je vandaag kunt doen’. En ook de nar, die in de deuropening staat, zegt waarschuwend: ‘omdat ik mij al te zeer op morgen heb verlaten, daarom draag ik kleren met gaten’.

 

De combinatie van spotternij en vermaning is een centraal thema in het werk van Jheronimus Bosch. Op humoristische wijze toont hij het ijdele menselijke gedrag en tegelijkertijd stelt hij het aan de kaak. In dat opzicht is de prent volledig ontstaan in de geest van Bosch zelf en om die reden draagt het zijn naam. Misschien is de prent ontworpen door Pieter Balten in Antwerpen omstreeks het midden van de zestiende eeuw. Anderen opperen de naam van Jan Verbeeck. De prent is later herdrukt door Johannes Galle wiens naam ook op de prent staat.

 

 U vindt deze aanwinst op de eerste verdieping in het paleis